Is je font wel het probleem?
Een font werkt op twee manieren tegen je: het vertraagt tekst die het grootste element is, of het verschuift de pagina zodra het binnenkomt. PageSpeed Insights noemt op mobiel het grootste element en toont een "Font display"-inzicht als een font tekst verbergt. Is het grootste element een afbeelding, met één klein font en zonder dat er iets verschuift, dan valt er weinig te winnen.
De Core Web Vitals-pagina van MarketingTracer toont hoe vaak het grootste element tekst of een afbeelding was ("LCP in detail") en de layout shifts per week en apparaat ("CLS in detail"). Die beslaat de hele site, op basis van Chrome-bezoekers over een voortschrijdend venster van 28 dagen, en noemt het font nooit.
Stap 1: laad minder fontbestanden
WOFF2 is het enige formaat dat je nodig hebt. Één variabel bestand bevat alle diktes. Met subsetting houd je alleen de tekens over die je taal nodig heeft. Host de bestanden zelf; icoonfonts zijn een klus op zich.
Alle vijf mijn sites laden elke fontfamilie als één variabel woff2-bestand van 27 tot 48 KB vanaf hun eigen server.
Stap 2: swap of optional?
Gebruik swap als het merkfont op de eerste pagina van een bezoeker zichtbaar moet zijn, met een even grote fallback (stap 4). optional is geschikt als een eerste bezoek in het systeemfont prima is: je font krijgt zo'n 100 ms, anders blijft op die pagina de fallback staan.
Een artikel op marketingtracer.com met Geist, het eigen font van 28 KB, werd op 30 oktober 2026 op zes manieren geladen (telefoonbreedte, Slow 4G, 4x tragere CPU, mediaan van negen laadbeurten):
| Opzet | Tekst in beeld | Font binnen | CLS | Merkfont op eerste pagina |
|---|---|---|---|---|
| swap + preload | 796 ms | 1.334 ms | 0,004 | ja |
| swap, geen preload | 668 ms | 1.655 ms | 0,004 | ja |
| optional + preload | 796 ms | 1.336 ms | 0 | nee |
| optional, geen preload | 664 ms | 1.654 ms | 0 | nee |
| swap + preload + afgestemde fallback | 776 ms | 1.337 ms | 0,0003 | ja |

Een test op marketingtracer.com, Slow 4G, 30 oktober 2026.
Met optional zag een mobiele bezoeker Geist nooit op de eerste pagina (0 van de 36 laadbeurten, Slow en Fast 4G); op de volgende pagina komt het uit de cache. swap liet het altijd zien, en de pagina verschoof maar 0,004, doordat Geist ongeveer even breed is als het systeemfont. Een smal koppenfont verschuift veel meer; een goede CLS is 0,1 of lager.
Ik probeer het bij maximaal twee kritieke fonts te houden, de fonts die echt zichtbaar zijn. Die preload ik, zodat we de flash of unstyled text meestal voor zijn. Wat je met de rest doet, is een keuze: snelheid, UX of een mix, en hoe erg het is als een trage bezoeker het font nooit krijgt. Vier van mijn sites gebruiken optional; marketingtracer.com gebruikt swap:
@font-face {
font-family: "Geist";
font-style: normal;
font-weight: 100 900;
font-display: swap;
src: url("/static/font/geist.woff2") format("woff2");
}
Sla block, auto en fallback over: het "Font display"-inzicht keurt alleen swap en optional goed. Elke waarde per browser staat op corewebvitals.io.
Stap 3: loont een preload?
Preload alleen de fonts van de tekst bovenaan, en alleen om ze eerder binnen te krijgen: een preload vertraagt de eerste tekst een beetje. In de test kwam de tekst door de preload 128 ms later op Slow 4G en 104 ms op Fast 4G, en het font 321 en 112 ms eerder. Bij optional is het de enige kans voor het font: op een snelle verbinding verscheen het font bij 9 van de 9 laadbeurten met een preload, en bij 0 van de 9 zonder.
<link rel="preload" href="/static/font/geist.woff2" as="font" type="font/woff2" crossorigin>
Laat crossorigin staan, ook op je eigen domein. En preload nooit een font dat de pagina niet gebruikt: door twee extra preloads in de test kwam het echte font op Slow 4G 256 ms later binnen.
Stap 4: maak het fallback-font even groot
swap verschuift de pagina als de fallback breder of smaller is dan je font en de regels op een andere plek afbreken. Schaal de fallback naar dezelfde maat:
@font-face {
font-family: "Geist Fallback";
src: local("Arial");
size-adjust: 102.37%;
}
body {
font: 16px/1.5 "Geist", "Geist Fallback", ui-sans-serif, system-ui, -apple-system, "Segoe UI", sans-serif;
}
Het percentage is de breedte van je tekst in je font gedeeld door de breedte in de fallback. Fontaine en Capsize rekenen het uit, en next/font van Next.js doet het zelf. In de test bracht dat de verschuiving terug van 0,004 naar 0,0003. Safari ondersteunt size-adjust sinds versie 17.
Controleer het met het font uitgeschakeld
Controleer de aanpassing in Chrome voordat je fonts afvinkt in een site-audit. Herlaad in DevTools met Network op het Font-filter: één bestand per familie, vanaf je eigen domein. Klik met rechts op het fontbestand, kies Block request URL en herlaad op telefoonbreedte; de regels moeten op dezelfde plek afbreken als met je font. PageSpeed Insights hoort geen melding meer te geven over "Font display", en de cijfers van echte bezoekers volgen binnen vier weken.